Wat is rouw? Als je de betekenis van rouw opzoekt dan is dit de beknopte uitleg. Rouw is een emotionele reactie als gevolg van een verlies, in het bijzonder het verlies van een naaste. Rouw is in de eerste plaats emotioneel. Wie een dierbare heeft verloren, is niet in de stemming om plezier te maken. Normaal gesproken zal de intensiteit van de reactie in de loop van de tijd afnemen, maar de rouw kan zo heftig zijn, dat de levenslust verloren gaat.
In de tweede plaats is rouw verbonden aan etiquette: het is niet fatsoenlijk plezier te hebben. In dat geval zijn er bepaalde gebruiken die plaatselijk verschillend zijn. Ook dit neemt in de loop der tijd af, zo kan het regel zijn dat bij verlies van echtgenote, ouders en kinderen een half jaar zware rouw geldt, een half jaar halve rouw en een half jaar lichte rouw.
De rouw wordt getoond door middel van (veelal zwarte) kleding. Soms beperkt men zich tot een rouwband om de linkerbovenarm. Er worden geen juwelen of ridderorden gedragen. Tijdens zware rouw bezoekt men geen feestelijke bijeenkomsten.
Rouw maakt iedereen mee
Rouw is iets wat we allemaal meemaken in het leven. Het verliezen van een dierbare gaat niet zonder slag of stoot; hierbij komen veel emoties en reacties los. Hoe verloopt zo’n rouwproces? Sommige auteurs hebben 5 of zelfs 7 fases van rouw onderscheiden. Klopt het dat rouwverwerking bestaat uit een aantal vaste fases? Of zit dit anders?
Dierbaren die midden in het leven worden weggerukt, kinderen die komen te overlijden, een geliefde die zelfmoord pleegt. Hoe ga je daarmee om? Een onverwacht verlies, maar ook het wegvallen van iemand op leeftijd, brengt complexe emoties en uitdagingen met zich mee.
Er is lange tijd gezegd dat in ieder rouwproces een aantal fases onderscheiden kunnen worden. Elk met een duidelijk begin- en eindpunt, en met vaste reacties die daarbij horen. Denk aan ongeloof, verlangen, boosheid, het besef van het verlies, het voelen van het verlies en uiteindelijk de verwerking. Deze fases volgen elkaar niet keurig op. Ga je door een rouwproces heen, dan kunnen deze fases daarom juist voor verwarring zorgen.
Je rouw is van jouw
Rouw is de natuurlijke reactie op verlies. Dat verlies kan van alles zijn: het overlijden van een dierbare, het verlies van gezondheid, van werk, van een toekomstdroom, of van een relatie. Rouw komt dus niet alleen voor na een overlijden. Het is een proces waarin je probeert om je leven opnieuw vorm te geven zonder wat of wie er niet meer is. Rouw is persoonlijk. Hoe jij rouwt, is anders dan hoe een ander dat doet. Er is geen goed of fout. De ene dag voel je je misschien wat lichter, de andere dag overspoelt het je weer. Sommige mensen rouwen in stilte, anderen praten veel. Alles mag er zijn.
Rouw kan al beginnen vóór het verlies
Soms begint het rouwen al terwijl het verlies nog niet definitief is. Bijvoorbeeld wanneer iemand ernstig ziek is, of bij een naderend afscheid. Dit wordt ook wel ‘voorbereidende rouw’ genoemd. Je voelt verdriet, machteloosheid of angst. Tegelijkertijd kan het je ook helpen om je stap voor stap aan te passen aan wat komen gaat.
Wat kun je merken als je rouwt?
Rouw raakt álles. Je gevoel, je lichaam, je gedachten en je gedrag. Het is geen rechte lijn. Rouw kan grillig en onvoorspelbaar zijn. Rouw is een combinatie van lichamelijke, emotionele, verstandelijke en gedragsmatige reacties die ontstaan na een ingrijpend verlies. Hieronder zie je een overzicht van de meest voorkomende reacties. Iedereen ervaart de rouw op een andere manier, er is geen goed of fout.
Gevoelens en gedrag bij rouw
Je kunt je verdrietig voelen, boos, angstig, schuldig, leeg, opgelucht of verdoofd. Vaak komen gevoelens in golven. Ze kunnen elkaar snel afwisselen of tegelijk aanwezig zijn. Je kunt je terugtrekken, prikkelbaar zijn of juist veel willen doen. Alles om te proberen grip te krijgen.
Gedachten bij rouw
Rouw zet je wereld op z’n kop. Je kunt gaan twijfelen aan jezelf, het leven of de toekomst. Veelvoorkomende gedachten zijn:
- Waarom is dit mij overkomen?
- Ik kan het nog steeds niet geloven.
- Hoe moet ik nu verder zonder…?
- Wat heeft het leven nog voor zin?
Soms komen er ook gedachten aan de dood, bijvoorbeeld omdat je het leven zonder de ander niet kunt voorstellen. Neem zulke gedachten serieus en praat erover met iemand die je vertrouwt.
Lichamelijke klachten bij rouw
Rouw zit niet alleen in je hoofd of hart, maar ook in je lijf. Je kunt last hebben van:
- hoofdpijn, buikpijn, pijn op de borst
- slecht slapen of juist veel slapen
- minder eetlust of juist meer
- vermoeidheid
- een verzwakt immuunsysteem
- klachten die lijken op die van de overledene
Rouwen, hoe doe je dat?
Iedereen die weleens rouw heeft meegemaakt zal het herkennen: er is geen afsluiting van de ene fase, waarna je doorgaat naar de andere. Soms sla je een fase over. Of blijf je juist hangen. Soms ga je totaal onverwacht terug naar de eerste fase (slingermodel). Ieder mens gaat dus anders met een verlies om.
Er zijn wel verschillende emoties en reacties die je bij rouw kunt verwachten. Zo kun je onder andere te maken krijgen met ongeloof, ontkenning, boosheid, intens verdriet, schuldgevoel, onmacht, lichamelijke klachten, een gevoel van verdoving en eenzaamheid.
Elke situatie en ieder mens is anders, dus elk rouwproces ook. Toch blijkt uit onderzoeken, studies en gesprekken, dat bepaalde dingen kunnen helpen om langzaam maar zeker de draad weer op te pakken.
Tips bij rouwverwerking zijn o.a.:
- voldoende rust nemen
- eigen emoties accepteren en laten gaan
- de pijn van het verlies doorvoelen
- steun zoeken bij je omgeving (en hiervoor openstaan)
- erover praten
- professionele hulp zoeken als je hier behoefte aan hebt
- afleiding zoeken (muziek luisteren, sporten, iets creatiefs doen)
- je gevoelens van je af schrijven
- gezelschap blijven opzoeken
Deze tips kunnen helpend zijn, maar zullen niet altijd en/of voor iedereen werken. Soms ben je er nog niet aan toe om bijvoorbeeld over het verlies te praten. Rouwverwerking gaat ook niet in één stapsgewijze beweging; het is een grillig proces. ‘Hoe rouw je?’ is dus een moeilijke vraag waar geen eenduidig antwoord op te geven is. Maar één ding is zeker: je kunt het niet goed of fout doen.
Wat helpt bij rouw?
Er is geen kant-en-klaar recept om met verlies om te gaan. Wel zijn er dingen die kunnen helpen om de dag door te komen en je een beetje steviger te voelen.
Blijf in contact
- Praat met mensen die je vertrouwt. Je hoeft het niet alleen te dragen.
- Geef aan wat je nodig hebt. Hulp vragen is geen zwakte, maar een kracht.
- Herinneringen kunnen troost geven. Foto’s bekijken, schrijven of iets symbolisch doen kan steunend zijn.
- Heb je vragen over het leven of zingeving? Dan kan een geestelijk verzorger of rouwbegeleider met je meelopen in dat proces.
Zorg goed voor jezelf
- Probeer een dagritme aan te houden: opstaan, aankleden, eten op vaste tijden.
- Beweging helpt: ook al is het maar een wandeling van 10 minuten, het kan je hoofd wat rust geven.
- Gezond eten, voldoende slaap en matig zijn met alcohol of medicatie dragen bij aan je herstel.
- Zoek ontspanning, hoe klein ook: ademhalingsoefeningen, yoga, een warm bad of iets creatiefs doen.
- Blijf in verbinding met de wereld om je heen, ook al voelt het soms alsof die stilstaat.
De 7 fases van rouw
Er wordt veel gesproken over 5 of zelfs 7 fases van rouw.
Zo zijn er volgens de Zwitsers-Amerikaanse psychiater Elisabeth Kübler-Ross 5 fases van rouw. Het rouwproces begint volgens haar met ontkenning en wordt opgevolgd door woede, het gevecht aangaan / onderhandelen, depressie en uiteindelijk aanvaarding.
Anderen hebben het over 7 fases van rouw. Hier begint het proces met ongeloof, gevolgd door ontkenning, woede, het gevecht aangaan / onderhandelen, schuldgevoel, depressie en uiteindelijk acceptatie.
In de praktijk is de vorm, volgorde en duur van een rouwproces bij iedereen anders. En leidt het idee dat er vastomlijnde fases zijn soms eerder tot verwarring, dan dat het steun biedt. Sommigen geven zelfs aan te twijfelen ‘of ze wel goed rouwen’. De beschrijving van rouw in termen van vaste fases, doet dan ook geen recht aan de uiteenlopende manieren waarop rouwverwerking wordt beleefd.
Wanneer is extra hulp nodig?
Rouwen kost tijd, veel tijd. Maar soms lukt het niet om zelf verder te komen. Dan kan het zijn dat je te maken hebt met complexe of langdurige rouw.
Let op signalen zoals:
- Je blijft je na maanden even somber, leeg of wanhopig voelen.
- Je kunt het verlies niet accepteren en denkt er voortdurend aan.
- Je komt je bed niet meer uit, eet nauwelijks of hebt nergens zin in.
- Je sluit je af van anderen en het lukt niet meer om te functioneren op werk of thuis.
- Je gebruikt middelen (alcohol, drugs, medicatie) om het verdriet te verdoven.
- Je denkt vaak aan de dood of overweegt om er niet meer te zijn.
Herken je dit? Wacht dan niet. Praat met je huisarts of zoek contact met een rouwprofessional. Je hoeft dit niet alleen te doen.
Waar vind je steun?
- Je huisarts – als eerste aanspreekpunt
- Rouwcoaches en -begeleiders – zoals ikzelf, gespecialiseerd in complexe rouw
- Geestelijke verzorgers – bij vragen over zingeving
- Deelgenotencontact – online of in groepen, praten met mensen die ook verlies ervaren
- Websites en hulplijnen:
- MIND Korrelatie
- Landelijk Steunpunt Verlies
- Kanker.nl – bij rouw na kanker
- Dementie.nl – bij rouw bij dementie
- VPTZ Nederland – hulp thuis of in hospice
- 113 Zelfmoordpreventie – bel 0800-0113 (gratis en 24/7)
Tot slot
Rouwen is hard werken. Het is de achterkant van liefde en soms voelt het alsof je er helemaal alleen voor staat. Maar weet: er is altijd iemand die met je mee kan kijken, luisteren of lopen. Je hoeft het niet alleen te dragen.
Wil jij meer weten over mijn begeleiding?
Ben je zelf in een rouwproces terechtgekomen en/of wil je meer weten zodat je een ander kan helpen? Dan kan ik je op weg helpen. Je kunt met mij sparren over zaken die jouw bezighouden maar waar je binnen je omgeving geen luisterend oor voor kunt vinden. Ik kan helpen met het uitstippelen van een nieuwe weg, inspireren en motiveren maar mijn expertise is luisteren, echt goed luisteren. Pak je agenda erbij en plan meteen tijd met mij in, dit kan rechtstreeks in via de digitale agenda.
Via de maandelijkse nieuwsbrief stuur ik je iedere maand weetjes over rouw en verlies. Schrijf je meteen in!
p.s. er is voor iedereen passende begeleiding, denk aan wandelingen, (online) gesprekken en/of schriftelijke coaching (e-coaching). Mijn begeleiding kan een duur hebben van bijvoorbeeld 6 maanden of 6 weken, alles valt en staat met de behoefte die er ligt vanuit degene waarbij er sprake is van complexe rouw.
Onderstaande linkjes leiden naar andere blogs: