Je ervaart een verlies, iets wat een enorme impact heeft in je dagelijkse leven. Voor jou staat je hele wereld op z’n kop, hoe leef je dan verder? Rouwverwerking is een uniek proces dat iedereen op zijn eigen manier en in zijn eigen tempo doorloopt. Wat voor de een werkt, voelt voor de ander misschien niet passend. Toch zijn er dingen waarvan we weten dat ze steun kunnen bieden. Ik geef je 14 handvatten voor rouwverwerking die je kunt zien als suggesties. Pak eruit wat bij jou past en laat de rest liggen. Geef het je eigen invulling.
1. Huil zo vaak je wilt
Huilen kan opluchten, maar niet iedereen heeft daar behoefte aan en dat is helemaal oké. Waar het om gaat is dat je jezelf toestaat te voelen wat er te voelen is. Geef ruimte aan je emoties. Het is niet altijd makkelijk om je emoties toe te laten. Misschien voel je de neiging om sterk te blijven of je gevoelens weg te stoppen. Toch helpt het om de pijn er te laten zijn. Ga op zoek naar wat er werkt voor jou. Muziek kan ook helpen om gevoelens te verwoorden of te doorvoelen. Voor mij werkt het om alleen te zijn en muziek waar ik herinneringen mee ophaal te luisteren, dan kunnen mijn emoties goed stromen.
2. Eet voldoende
Rouwverwerking vraagt veel energie, je lichaam heeft het nodig om energie tot zich te kunnen nemen. Wanneer je huishouden uit meerdere personen bestaat is het gemakkelijker om voldoende te eten, je helpt elkaar en kunt goed voor elkaar zorgen. Daar waar de ene even geen energie heeft om aan het bereiden van een maaltijd te beginnen, kan de ander die taak op zich nemen. Als je er alleen voor staat is het soms lastig om goed voor jezelf te blijven zorgen, grijp daarom alle kansen aan om met en bij mensen te gaan eten. Zeg volmondig ja en dank je wel, als iemand een pannetje soep brengt. Je helpt jezelf en de ander voelt dat de aangeboden hulp gewaardeerd wordt.
3. Ga naar buiten
De ene dag is de andere niet, je merkt pas goed hoe groot de verschillen zijn als je met rouwverwerking te maken krijgt. Iedere dag wakker worden, je bed uitstappen en kleding aantrekken is al een grote moeite. Toch is het belangrijk om iedere dag naar buiten te gaan, de buitenlucht doet wonderen voor je hoofd en je lichaam. Daag jezelf uit om een ommetje te maken, een stukje te fietsen en/of een boodschapje te doen. Bedenk een reden om nog naar buiten te gaan, zelfs als het slecht weer is. Wat voor mij werkt is iedere dag te beginnen met een wandeling van ongeveer 45 minuten. Na het opstaan even een kopje koffie en dan de wandelschoenen aan!
4. Vraag gericht om hulp
Hulp vragen is niet altijd eenvoudig. Je omgeving weet niet goed wat je nodig hebt en voor jouw voelt het alsof je anderen niet wilt belasten. Toch hoef je dit niet alleen te doen. Er zijn altijd mensen die er voor je willen zijn of dat nu een vriend, buur of collega is. Durf aan te geven wat je nodig hebt, hoe klein ook. Je omgeving staat in de startblokken om je te helpen, het is aan jouw om aan te geven hoe ze dat kunnen doen. Heb je behoefte aan een luisterend oor, een wandeling, avondje gezelligheid? Vraag diegene waarmee je in een dergelijke situatie graag samen bent.
5. Praten helpt
Je verhaal vertellen aan iemand die vrij van een oordeel naar je luistert helpt. Je kunt je verhaal niet vaak genoeg vertellen, het houdt je bezig en dat is helemaal oké. Het is fijn om te weten bij wie je jezelf helemaal op je gemak voelt en bij wie dat niet helemaal zo is. Wat ik zelf een fijne manier vind is om de regie in eigen handen te houden. Als ik het over luchtige zaken wil hebben dan spreek ik af met persoon Y en als ik mijn verhaal wil vertellen dan ga ik naar persoon X. Het kan per dag verschillen hoe je jezelf voelt en waar de behoefte ligt. Bedenkt goed dat je er altijd zelf bij bent en daardoor kan bepalen wat je wilt bespreken en wat niet.
6. Koop iets leuks, verwen jezelf
Probeer niet te streng te zijn voor jezelf, het is prima om nieuwe schoenen te kopen. Een afspraak te maken bij de kapper of de schoonheidsspecialist. Zorg goed voor jezelf, daar krijg je energie van. Er stroomt weer even een geluksstofje door je lichaam wat andere energie geeft. Ik snap best dat je niet iedere week iets nieuws kunt kopen of andere financiële investeringen kunt doen, mijn boodschap is vooral. Zorg goed voor jezelf en daar horen ook leuke en nieuwe dingen bij.
7. Schrijf van je af
Soms helpt het om je verhaal te delen, om hardop te zeggen wat je voelt en meemaakt. Dat kan bij een vertrouwd persoon, maar ook door te schrijven. Een dagboek, een brief (al verstuur je hem nooit), of een notitie op je telefoon alles is goed. Wat je ook kiest, geef jezelf de ruimte om uitdrukking te geven aan wat in je leeft. Als je hoofd vol zit pak een pen en papier, een iPad/tablet of gebruik je mobieltje. Schrijf alles op wat er in je hoofd zit, precies zoals je het denkt. Alles mag er zijn. Je kunt in korte tijd lappen tekst opschrijven en je hoeft daar niets mee te doen. Mocht je wel op zoek zijn naar een rode draad, dan kun je het op je gemak teruglezen. Wat het je oplevert is ruimte in je hoofd, doordat je net zo lang doorschrijft tot dat je gedachten op zijn ontstaat er rust en stilte.
Geef jezelf een luisterend oor!
Bekijk het speciale aanbod op:
8. Leid jezelf af
Voelen en verwerken horen bij verlies en rouwverwerking, maar dat betekent niet dat je continu in verdriet moet blijven hangen. Afleiding kan helpen om even ademruimte te krijgen. Dat kan iets actiefs zijn, zoals sporten of wandelen, maar ook iets eenvoudigs als een boek lezen, een serie kijken of opruimen. Het gaat er niet om dat je de pijn ontwijkt, maar dat je er af en toe pauze van neemt. Je huis onder handen nemen kan heel bevrijdend werken, eerst iets afbreken om het vervolgens weer mooi te maken.
9. Hou een dag/nacht ritme
Het behouden van rust en structuur kan vrij gemakkelijk door gebruik te maken van dat wat er altijd is. Denk aan het opkomen en ondergaan van de zon, of anders gezegd de start van de dag en de start van de nacht. Het kan voelen alsof je hoofd en hart overuren draaien. Juist dan is het belangrijk om goed voor jezelf te zorgen. Structuur helpt om houvast te vinden in een tijd waarin veel onzeker voelt. Slaap, eet, beweeg en wees mild voor jezelf als het een dag minder goed lukt. Ontdek wat voor jou het beste is, ben je een nachtuil of juist iemand die in de ochtend op z’n best is.
10. Blijf in contact
Met de buitenwereld. Het kan verleidelijk zijn om je terug te trekken, en soms is dat ook nodig. Maar helemaal afsluiten kan het lastiger maken om het leven weer op te pakken. Een klein stapje kan al helpen: een appje sturen, een kort telefoontje, even naar buiten. Je hoeft niet meteen ”sociaal” te zijn, maar blijf verbonden op jouw manier.
11. Geef jezelf de tijd
Rouwverwerking laat zich niet in een tijdlijn vangen, ben lief voor jezelf. Misschien voel je na een half jaar wat meer rust, misschien duurt het jaren. En dat is allemaal normaal. Laat je niet opjagen door verwachtingen van jezelf of anderen. Neem de tijd die jij nodig hebt. Het is niet zo dat tijd alle wonden heelt. Als je bijvoorbeeld op een stoel gaat zitten met de verwachting dat door de tijd heen de pijn minder wordt dan kon je bedrogen uit. Rouwverwerking is hard werken, je kunt het ook rouwarbeid noemen. Door iedere dag “ te overleven” leer je jezelf om te gaan met het verlies en ontstaat er steeds een beetje meer ruimte voor nieuwe dingen.
12. Zoek herkenning
Soms voelt het alsof niemand echt begrijpt wat je doormaakt. Dan kan het fijn zijn om te praten met mensen die iets soortgelijks hebben meegemaakt. Lotgenotencontact kan steun bieden, of dat nu in een groep is of online. Je bent niet de enige die hiermee worstelt. Ga op zoek naar initiatieven bij jouw in de buurt. Je kunt ook als vrijwilliger aan de slag gaan bij een stichting waar je jezelf verbonden mee voelt. Ik ben bijvoorbeeld alweer een aantal jaren VPTZ vrijwilliger in een hospice en de thuisinzet, daarnaast ben ik vorig jaar gestart als moderator bij kanker.nl. Mocht kanker in je leven zijn gekomen kun je ook een bezoek brengen aan een IPSO centrum bij jou in de buurt.
13. Acceptatie betekent niet ’vergeten’
Je hoeft verlies niet los te laten, de kunst is om te leren het gemis anders vast te houden. Het verlies blijft altijd een deel van je leven. Dat kan een moeilijke realisatie zijn, maar ook een stap richting acceptatie. Acceptatie betekent niet dat je “eroverheen” bent, maar dat je leert omgaan met het gemis. Dat verdriet en liefde naast elkaar mogen bestaan. Op dagen waarin de zon het meeste schijnt is het gemis het allergrootst, denk aan feestdagen, jubilea, huwelijk, geboorte en sterfdagen.
14. Vergeet niet te lachen
Het is goed om vrij uit te lachen en iets te genieten. Zonder schuld gevoelens te leven naar hoe het nu is en niet te verwachten dat je blijft in wat er was. Ik heb een mooie tekst aan de muur hangen: Je bent nooit te laat om in het nu te zijn. In mijn vrije tijd kijk ik graag animatiefilms, ik ben groot fan van Pixar en Disney. Tip voor het krijgen van inzicht als het gaat om je emoties is de film “Inside Out” of de Nederlandse versie Binnenste Buiten. Het leven is niet alleen blijheid maar ook verdrietig, angstig, of boos.
Professionele hulp
Is jouw verlieservaring minstens één jaar geleden en heb je nog ernstige of verlammende klachten? Dan kan er sprake zijn van complexe rouw. Je kan het gevoel hebben dat het leven geen betekenis meer heeft, of last hebben van extreme angst of boosheid. Belemmert verlies en rouw jouw in je dagelijks leven? Dan heb je professionele hulp nodig. Twijfel niet langer en ga het gesprek aan, dit kan bij je huisarts, familie, vrienden, buren of andere vertrouwenspersoon. Denk aan een verwijzing van de huisarts naar een therapeut gespecialiseerd in rouwverwerking.
Wil jij de balans terug bij rouw?
Ben je al redelijk goed in staat om het dagelijks leven op te pakken, maar weet je niet goed hoe? Dan is een Lucht je hart gesprek iets voor jouw. Je kunt met mij sparren over zaken die jouw bezighouden maar waar je binnen je omgeving geen luisterend oor voor kunt vinden. Pak je agenda erbij en plan meteen een Lucht je hart gesprek of wandeling met mij, dit kan rechtstreeks in mijn digitale agenda. Ik kan helpen met het uitstippelen van een nieuwe weg, inspireren en motiveren maar mijn expertise is luisteren, echt goed luisteren.
Via de nieuwsbrief stuur ik je iedere maand weetjes over rouw en verlies. Schrijf je meteen in!
p.s. heb je behoefte aan een boekje dat troost en inzicht biedt bij verlies? Dan is Vingerafdruk van verdriet van Manu Keirse een waardevolle aanrader. Dit boekje is een prachtig geschenk, zowel voor jezelf als voor een ander. Iedereen die een ingrijpende verlieservaring doormaakt, zou het moeten krijgen. Het is niet alleen geschreven voor mensen die zelf rouwen, maar ook voor hun familie, vrienden en collega’s die hen willen steunen op hun moeilijke weg naar een nieuw evenwicht.
Dit is geen boek over de dood, maar over het leven en het emotionele proces van iemand die een dierbare verliest. Het is niet bedoeld om in één keer uit te lezen en vervolgens weg te leggen. Integendeel, het is een boek om steeds opnieuw op te pakken, telkens wanneer je behoefte hebt aan herkenning en houvast.
Ontdek ook deze andere blogs: