Je loopt in de supermarkt en ineens zie je verderop een bekende lopen. Je weet dat diegene een dierbare heeft verloren door een heftig overlijden. Wat doe je? Spreek je diegene aan, of draai je je hoofd weg in de hoop dat je niet bent gezien. En als je wel wat wilt zeggen, wat zeg je dan? Dit is zomaar een situatie waar je in terecht kunt komen, in deze blog doe ik een poging je handvatten te geven in het omgaan met iemand die rouwt. Wat kun je doen? hoe steun je iemand die rouwt?
Luisteren
Je steunt iemand die rouwt door bereid te zijn de tijd te nemen en te luisteren naar de persoon die rouwt en het verlies dat er geleden wordt te erkennen. Bereid je voor en sta toe om getuige te zijn van de pijn en het verdriet, om keer op keer te luisteren naar het verhaal dat vertelt wil worden. Eigenlijk hoef je helemaal niets te zeggen, als je dan toch iets zegt: stel open vragen of start het gesprek door bijvoorbeeld aan te geven dat je vandaag nog dacht aan degene die is overleden en laat de ander vervolgens inhaken en het gesprek voortzetten. Wat ik altijd in mijn achterhoofd heb is de afkorting: OEN. Ik wil Oprecht, Eerlijk en Nieuwsgierig zijn, ook al is het heel erg lastig.
Eerlijk zijn
Je steunt iemand die rouwt door eerlijk te zijn in wat je voelt, wat je ziet én wat je zegt. Maak bijvoorbeeld geen beloftes die je niet waar kunt maken. Het is zo makkelijk gezegd dat iemand maar hoeft te bellen en je er meteen zult zijn. Wat als dat niet lukt? Het is goed om van tevoren duidelijk te zijn over wanneer je er daadwerkelijk voor iemand kan zijn en hoelang. Als je niet weet wat je moet zeggen, je voelt jezelf ongemakkelijk of je eigen emoties zitten hoog, spreek het uit! Leg op tafel wat er door je heen gaat en gebruik NIVEA: Niet Invullen Voor Een Ander. Wanneer je van elkaar weet wat er speelt kom je er altijd samen doorheen.
Leef je in
Hand in hand met eerlijkheid, komt een flinke mate van sensitiviteit om de hoek kijken. Je steunt iemand die rouwt door je bewust te zijn van wat je zegt en hoe je het zegt (of schrijft). Vrolijk over je eigen gezin praten terwijl de ander een partner of kind heeft verloren, valt niet onder de categorie sensitief. En natuurlijk is het geweldig dat jij heerlijk in je vel zit en het leven je voor de wind gaat, maar het is niet de bedoeling dat je dit (onbewust) in loopt te wrijven bij iemand die volop aan het rouwen is. Tijdens coaching komt vaak naar voren dat er kwetsende vragen en of reacties zijn gegeven richting de rouwenden. De oorzaak is vaak ons eigen ongemak, we hebben niet geleerd hoe je omgaat met rouw. Als je zelf nog geen ervaring hebt, is het fijn om dat uit te spreken. Denk aan “ Wat zal dit een moeilijke tijd voor je zijn, ik weet niet wat ik zeggen moet” of “Tsjonge wat een heftig verhaal vertel je mij, ik ben er stil van”. Kunst is om de stiltes er te laten zijn, daarmee respecteer je de ander.
Het gaat niet om jou
Als degene die rouwt liever niet met je (af) wil spreken; respecteer dit dan, daarmee steun je iemand die rouwt. Het gaat simpelweg niet om jouw behoefte om te bellen, om in gesprek te gaan of om langs te komen. Het gaat om de behoefte van degene die rouwt. En soms heeft iemand tijd voor zichzelf nodig om de pijn van het verlies te voelen en te verduren. Zonder jou. Ken je iemand goed en voelt het alsof de ander zich aan het terugtrekken is en zichzelf langzaam helemaal afzondert. Probeer dan iets te bedenken waarvan je zeker weet dat het helpend is, iets wat je echt voor de ander doet en niet voor jezelf.
Geef een luisterend oor!
Bekijk het speciale aanbod op:
Erkenning
Soms kan het ongemakkelijk en zelfs een beetje eng voelen om contact op te nemen met iemand die rouwt. Je weet misschien niet wat te zeggen of nog erger, je bent bang om het ‘verkeerde’ te zeggen. Daarom zeggen velen maar niets, maar daarmee steun je niet iemand die rouwt. Het komt voort uit de overtuiging dat wat je zegt de ander ‘beter’ moet laten voelen en de pijn draaglijker moet maken. Maar dat kan én hoeft helemaal niet. Het erkennen van de situatie, het erkennen van het verlies en de rouw van de ander, is goed genoeg. Van je laten horen kan al met een klein gebaar, stuur een appje of een kaart en laat weten dat je aan de ander denkt. Waar ik zelf veel gebruik van maak zijn kaartjes met spreuken voor kracht, troost of speciaal voor de feestdagen.
Praktische hulp
Je denkt iemand die rouwt te steunen door te zeggen: ‘Laat het me weten als ik iets voor je kan doen,’. Dit heeft vele malen minder effect dan daadwerkelijk iets doen, iets praktisch! Denk aan eten brengen en dan het liefst ergens in zodat de ander weer een reden heeft om contact met je op te nemen om iets terug te brengen. Klinkt een beetje warrig. Wat ik hiermee precies bedoel is bijvoorbeeld een pannetje soep, schaal lasagne of een stampot in een bakje. Je kunt ook hulp bieden door een middagje oppassen op de kinderen, helpen met schoonmaken of de boodschappen te doen. Doe dit niet alleen gedurende de eerste weken, maar ook of juíst daarna, want dan weet je dat je echt een verschil maakt.
Humor
Het kan een beetje riskant zijn, maar als je iemand écht goed kent dan kan iets grappigs delen een welkome afleiding zijn. Je steunt iemand die rouwt door met humor, luchtigheid te brengen in moeilijke situaties. Schrik alleen niet wanneer een lachbui omslaat in een flinke huilbui, lachen en huilen liggen dicht bij elkaar. Als je grappige herinneringen hebt waarin de overledene een rol heeft gehad dan kun je die spontaan benoemen, het is fijn als je mooie momenten met elkaar blijft delen. Eerlijk is eerlijk, even lachen of flink huilen lucht op en geeft ruimte!
De lange termijn
Rouwen maakt eenzaam, je steunt iemand die rouwt door in contact te blijven. Na ongeveer drie maanden pakken mensen het ‘gewone’ leven weer op. Maar dat is zelden het geval bij iemand die rouwt. De eenzaamheid uit de rouw halen, doe je door het blijven maken van contact. Het zal de pijn er niet minder om maken, maar op z’n minst iets draaglijker. Ook op de veel langere termijn, na (tientallen) jaren, wordt het als hartverwarmend ervaren als je nog eens de naam noemt van degene die is overleden en het gesprek aangaat. Specifieke datums zijn bij uitstek geschikt om van je te laten horen, probeer jezelf te herinneren aan de geboorte-, sterf- of trouwdag van degene die is overleden. Als je het vergeten bent of de datums niet meer weet kun je natuurlijk ook een bericht sturen zodra je er wel aan denkt.
Schrijven
Een brief, een kaartje, een e-mail een tekstbericht, onderschat niet de impact van het ontvangen van lieve woorden. Ook als je het op de wat langere termijn verstuurt. Maar wat je ook schrijft, zorg dat het een persoonlijk bericht is vanuit het hart, daarmee steun je iemand die rouwt. Vermijd elk cliché dat je maar kunt bedenken en stuur vooral geen uitgebreide uiteenzetting over waarom iemand is overleden en de dieperliggende betekenis ervan. Het ondermijnt de ander alleen maar in de pijn en het verdriet van het verlies. Wees juist liefdevol en warm, en erken de ander in zijn of haar verdriet.
In het tempo van de ander
Rouwen en helen, het vindt plaats op een diep persoonlijk niveau in een onvoorspelbaar tempo. Jaag iemand niet op als ze hier hun tijd voor nemen. En sta ook niet met je oordeel klaar als je van mening bent dat iemand niet voldoende tijd neemt om te rouwen. Wees er voor de ander; ongeacht waar iemand zich bevindt in zijn/haar rouwproces. Mocht je merken dat er na een half jaar tot een jaar geen beweging komt in het rouwproces, maak dat dan bespreekbaar. Probeer de ander te helpen door uit te leggen dat het hier en nu belangrijk is. Nieuwe dingen doen, lachen en genieten van het leven mag en is heel belangrijk om te doen.
Professionele hulp
Zie je bij iemand na minstens één jaar na het verlies nog ernstige of verlammende klachten? Dan kan er sprake zijn van complexe rouw. Iemand kan dan bijvoorbeeld het gevoel hebben dat het leven geen betekenis meer heeft, of last hebben van extreme angst of boosheid. Denk je dat de ander professionele hulp nodig heeft omdat het verlies en het rouwen het dagelijks leven belemmert? Twijfel dan niet en ga het gesprek aan, draag de ander aan dat er hulp ingeschakeld kan worden. Denk aan een verwijzing van de huisarts naar een therapeut gespecialiseerd in rouwverwerking. Wil je het kleiner maken dan kun je een Lucht je hart gesprek of wandeling met mij aanbieden of cadeau geven. Ik kan helpen met het uitstippelen van een nieuwe weg, inspireren en motiveren maar mijn expertise is luisteren, echt goed luisteren.
Wil jij iets extra’s doen voor iemand die rouwt?
Geef een onafhankelijk en oordeelvrij luisterend oor, zodat iemand echt even het hart kan luchten. Voor meer informatie over mij en mijn aanbod kun je terecht op de webpagina Jouw Rouw. Wil je meteen een Lucht je hart gesprek of wandeling boeken? pak je agenda erbij en plan meteen een afspraak in via mijn digitale agenda.
Via de nieuwsbrief stuur ik je iedere maand weetjes over rouw en verlies. Schrijf je meteen in!
p.s. ik heb een boekentip voor je, de titel is “Ik weet niet wat ik zeggen moet” dit boek is geschreven door Mariska Overman en Rob Bruntink. Een fijn boek wat eigenlijk bij iedereen in de boekenkast mag staan. Het geeft je houvast in wat wel of niet handig is om te doen en te zeggen. Er staan handige acroniemen in zoals: Wees LIEF (Luisteren, Interesse, Erken emoties en Faciliteer), maar ook de 5 O’s dingen die je vooral niet moet doen. Denk aan het bieden van een oplossing, overdrijven, oordelen, omdraaien of opfleuren.
Laat je inspireren door deze blogs: